خلق طيب يا خبيث ، اين در حقيقت استعمالى است مجازى و بنوعى عنايت . در آيه مورد بحث گر چه تقوا ، يا عبارت است از انجام كارهاى نيك و طيب يا ترك كارهاى زشت و خبيث ، ليكن اينكه جمله * ( « فَاتَّقُوا اللَّه » ) * را متفرع كرده است بر جمله * ( « لا يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَالطَّيِّبُ » ) * و اينكه مساله يكسان نبودن خبيث و طيب را از مسلمات گرفته ، شاهد قوى و زنده ايست بر اينكه مراد از طيب و خبيث پاك و پليدهاى خارجى و حقيقى مىباشد ، بنا بر اين ، دليل خيلى روشن است و كسى نمىتواند در آن خدشه كند ، بخلاف اينكه اگر مراد از طيب و خبيث كارهاى نيك و بد بود كه در اين صورت دليل خيلى روشن نبود ، زيرا هر طائفه و ملتى هر قدر هم منحرف باشند كار خود را خوب و اعمالى كه مخالف ميل و هواى نفس آنهاست بد مىپندارند ، بنا بر اين در اينجا مطلب مبنى است بر مطلب ديگرى كه خداى سبحان در موارد متعددى در كلام مجيد خود آن را بيان فرمود ، و آن مطلب اين است كه دين از احكام فطرت و نواميس خلقت است ، و چيزى را كه دين دعوت به آن مىكند همان زندگى طيب و پاكيزه است ، و چيزى را كه از آن نهى مىكند همان زندگى آلوده و ناپاك است ، و خدا جز طيبات را حلال نكرده ، و جز خبائث را تحريم ننموده ، و لذا فرموده است : « فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً فِطْرَتَ اللَّه الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّه ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ » « 1 » و نيز فرموده « وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّباتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبائِثَ » « 2 » و نيز فرموده : « قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّه الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبادِه وَالطَّيِّباتِ مِنَ الرِّزْقِ » « 3 » . پس ما حصل كلام اين شد كه خداى تعالى در آيه مورد بحث * ( « لا يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَالطَّيِّبُ وَلَوْ أَعْجَبَكَ كَثْرَةُ الْخَبِيثِ » ) * مثالى زده است براى بيان اينكه قواعد دين ناشى هستند از صفاتى تكوينى كه در اشياى عالم است ، از پاكيها و پليديها ، كه بى شك در سعادت و شقاوت آدميان تاثير تامى دارند ، و فرقى در كم و زياد آنها از جهت اثر نيست ، خوبش خوب است اگر چه اندك باشد ، و بدش بد است اگر چه بسيار باشد . چون چنين است هر شخص عاقلى كه پاكيها و پليديها را از هم تشخيص مىدهد و عقلش قدرت قضاوت اينكه پاك از

--> ( 1 ) نيت خود را براى دين ، مستقيم كن و به دين معتقد و مايل باش و پيروى كن فطرت خدا را همان فطرتى را كه خداوند مردم را بر طبق آن آفريده ، تغيير و تبديلى براى خلقت خدا نيست ، اين است دين مستقيم . سوره روم آيه 30 . ( 2 ) حلال مىكند براى آنان هر پاكيزه اى را و حرام مىكند بر آنان پليديها را . سوره اعراف آيه 157 . ( 3 ) بگو اى محمد چه كسى حرام كرده لباسهاى زيبا و روزى پاكيزه اى را كه خداوند مواد آنها را از زمين رويانده . سوره اعراف آيه 32 .